معیار یا شرایط بازنشستگی در بیشتر جوامع رسیدن به سن معینی است که شرایط جسمی فرد توان ادامه اشتغال را از وی باز ستانده و دیگر نمی تواند به کار و فعالیت ادامه دهد ؛ سن بازنشستگی در کشورهای جهان تفاوت می کند اما بطور کلی در محدوده 55 سالگی تا 70 سالگی است .

خوب است بدانیم تا پیش از اینکه مساله تامین اجتماعی در جوامع اروپایی مطرح شود یا به عبارت دیگر تا نیمه دوم قرن نوزدهم ، کارمندان و کارگران  وابسته به بخش دولتی یا بخش خصوصی از حقوق و مزایای بازنشستگی برخوردار نبوده و ناگزیر تا پایان عمر خود به کار ادامه می دادند و اگر دچار ناتوانی و بیماری می شدند یا باید از پس اندازی که هنگام اشتغال اندوخته بوده هزینه می کردند یا با کمک های مالی اقوام و بستگان به زندگی ادامه می دادند.

پایگاه اینترنتی " یواس نیوز " در مقاله ای به قلم " امیلی براندون " راه و روش های آمادگی برای برخورد با بازنشستگی را تشریح کرده و از آنجا که این مقاله مخاطبانش شهروندان آمریکایی هستند، در این مقاله محور اصلی بر حول برنامه ریزی های مالی می چرخد اما با این حال به نکات ارزنده ای در این مقاله اشاره شده است.

تصور کنید اکنون حکم بازنشستگی شما صادر می شد  و بدون اینکه برنامه ای برای بازنشستگی خود تنظیم کرده باشید باید از کار و فعالیت دست کشید و محیط و افرادی را که سال ها با آنها خو گرفته بودید ترک کنید.

در چنین شرایطی و دروحله نخست ، چگونه گذراندن اوقات بیکاری  ذهن شما را به خود مشغول کرده و سپس متوجه خواهید شد که نظم و ترتیبی که سال های دراز بر زندگی شما حاکم بوده اکنون رخت بربسته و احساس می کنید که یک آشفتگی و بی نظمی درزندگی تازه شما که با بازنشستگی آغاز شده ، به وجود آمده است .

جامعه شناسان و روانشناسان اجتماعی این آشفتگی و بی نظمی را که بیشتر بازنشستگان در مراحل نخست دوران بازنشستگی احساس می کنند ، پدیده ای آسیب رسان دانسته و بیش از هرچیز آن را ناشی از غفلت و کوتاهی افراد در تنظیم برنامه ریزی برای دوران بازنشستگی هنگامی که هنوز از محیط کار و فعالیت خارج نشده ، دانسته اند .

البته دست اندرکاران مسائل اجتماعی و روانشناسی اجتماعی در این زمینه به نا کارآمدی سامانه های تامین اجتماعی در اتخاذ تدابیر لازم و برنامه ریزی برای بازنشستگان نیز اشاره کرده اند .

از آن هنگام که برای نخستین بار در اواخر قرن نوزدهم  فکر ایجاد نهادی برای تامین زندگی شاغلان در آلمان قوت گرفت و به تدریج از قوه به فعل در آمد تا اکنون که سامانه های تامین اجتماعی در اکثر قریب به اتفاق  کشورهای جهان عهده دار تامین زندگی بازنشستگان و از کار افتادگان شده است ، تغییرات و دگرگونی های لازم و مطابق با شرایط کنونی جوامع جهانی در این سامانه ها به وجود نیامده است .

هر چند که در بیشتر کشورهای جهان و به خصوص کشورهای پیشرفته سامانه های تامین اجتماعی امروز به صورت نهادهایی مجهز به پیشرفته ترین سازوکارها و ابزارهای لازم برای ارائه بهترین خدمات به افراد تحت پوشش خود ، در آمده اند اما با این همه و با گذشت حدود 150 سال از ایجاد نخستین سامانه یا نظام تامین اجتماعی در آلمان ، هنوز در زمینه تامین نیازهای عاطفی بازنشستگان و از کار افتادگان گام های موثری برداشته نشده و می توان تصریح کرد که در این زمینه پیشرفت چندانی صورت نگرفته است .

کارشناسان مسائل اجتماعی براین باورند که با وجودی که نظام های تامین اجتماعی بیشترین سهم را در عقب ماندگی سامانه های تامین اجتماعی برای برطرف کردن نیازهای عاطفی بازنشستگان و از کار افتادگان دارند اما نباید  کوتاهی تشکل ها و اجتماعاتی که تحت عناوین گوناگون بازنشستگان نهادهای مختلف به وجود آورده اند ، نادیده گرفت چراکه این تشکیلات ها نیز بیشتر هم و غم خود را صرف برطرف کردن نیازهای مادی بازنشستگان کرده اند.

نتایج مطالعاتی که به تازگی در آمریکا صورت گرفته حکایت از آن می کند که اتحادیه های گوناگونی که افراد شاغل تشکیل می دهند تا در دوران بازنشستگی زندگی مرفه تری برای افراد تحت پوشش خود فراهم سازند ، با همه تلاش هایی که برای نیل به این هدف به عمل آورده ، نتوانسته اند رضایت اکثر بازنشستگان آمریکایی را جلب کنند.

سرمایه گذاری های کلان ، معاملات در بورس و بازارهای مبادلات سهام شرکت ها و کارخانجات آمریکایی ، خرید سهام بانک ها ، اراضی قابل ساخت و ساز ؛ شاید توانسته باشد رفاه بازنشستگان آمریکایی را بهتر از هر نقطه دیگری از جهان تامین کند و هر نوع امکانات تفریحی را برای آنان فراهم سازد ؛ هر چند که کارشناسان به برخی ریسک ها و مخاطرات اقتصادی نیز در این رابطه اشاره کرده که نه تنها سود سرشاری عاید بازنشستگان نشده بلکه در مواردی تامین زندگی آنان را در دوران سخت و دشوار بازنشستگی به مخاطره انداخته است .

اما این تشکیلات بازنشستگان و سامانه تامین اجتماعی آمریکا با همه تدابیر و دور اندیشی های اقتصادی خود ، غافل از آن بوده که عوارض روحی که دامنگیر تعداد زیادی از بازنشستگان آمریکایی می شود ، نتیجه  طرز تفکری است که همه چیز را در سود و رفاه مادی می بیند .

این طرز فکر در جامعه آمریکا با همه عوارض و نتایج منفی که به بار آورده ، هنوز پیشتاز است و آگهی های بی شماری که در مطبوعات و رسانه ها منتشر می شود گواهی براین مدعا است .

" شاغلان عزیز ، اتحادیه های کارمندی و کارگری ، بازنشستگی خود را با سرمایه گذاری های غلط به مخاطره و ریسک نیاندازید ، سرمایه گذاری و خرید سهام فلان شرکت می تواند زندگی شما را به بهترین صورت و با رفاه کامل تا آخر عمر تامین کند و از این قبیل آگهی های مشابه و فراوان "

اما کمتر  دیده شده که به بازنشستگان توصیه شود برای پیشگیری از ابتلا به عوارض و بیماری های روانی مانند افسردگی به چه اقدام یا اقدام هایی دست یازند .

نتیجه اینکه امروز هزاران بازنشسته زن و مرد در گوشه و کنار آمریکا و در آسایشگاههای مدرن و مجهز به پیشرفته ترین امکانات رفاهی با افسردگی و بیماری های روانی از این نوع دست و پنجه نرم می کنند و حقوق بازنشستگی آنها یعنی  سود ناشی از خرید سهام و سرمایه گذاری ها مطابق شرایط رایج آمریکا ، برای  دارو و درمان آنها هزینه

می شود.

 نتیجه اینکه بازنشستگان مبتلا به بیماری های روحی  باید تا پایان عمر تاوان اشتباه های خود و اقدام های یک جانبه  و صرفا مادی نهاد ها و تشکیلات رفاهی و تامین اجتماعی که آنها را تحت پوشش قرار داده است ، به پردازند .

بد نیست به یک گزارش که تازگی در یک روزنامه آمریکایی به چاپ رسیده است ، نگاهی کنیم :

" اکثر آمریکایی ها در دوران اشتغال دچار نوعی ضربه ( شوک ) مالی شده که این ضربه برنامه های دوران بازنشستگی شان را از هم پاشیده است ،  پژوهش انجام شده توسط موسسه گروه تحقیقات و بررسی های مالی بستون " ای ای آر پی " حاکی از آن است که این ضربه های مالی یا براثر از دست دادن شغل و بیکاری  ( 18 درصد  ) ، جدایی از همسر ( 29 درصد ) ، مرگ همسر ( 10 درصد ) ،  بیماری های سخت شدن و از کارافتادگی ( 24 درصد ) و یا بیماری سخت فرزندان ( 7 درصد ) بر شاغلان آمریکایی وارد می شود که برنامه های دوران بازنشستگی آنان را تحت االشعاع قرار می دهد تحقیقات این موسسه پژوهشی همچنین نشان داده که تنها 47 درصد از افراد  مورد مطالعه که  به سنین میانسالی و حتی سالمندی رسیده که دچار هیچیک از این نوع ضربات مالی

نشده اند ،  حدود 47 درصد از بازنشستگانی که تحت مطالعه و بررسی این موسسه واقع شده اذعان داشته که پیش از بازنشستگی برای این دوران برنامه ریزی مشخص کرده ، بررسی های انجام شده توسط این موسسه پژوهشی همچنین نشان داده که برخی از شاغلان به رویدادهای احتمالی در دوران اشتغال اهمیت نداده یا به آن بی توجهند ."

این بخشی از یک گزارش " رپرتاژ آگهی " گونه است که دریک روزنامه آمریکایی به چاپ رسیده و تنها نکته ای که در آن به چشم نمی آید ، مسائل عاطفی و احساسی افراد است .

جا دارد که سامانه تامین اجتماعی کشورمان با توجه به شرایط حاکم بر جامعه ایرانی و سنن پایدار و پسندیده رایج در کشورمان ، تا دیر نشده و به موازات تدابیرو تمهیداتی که برای فراهم ساختن زندگی مرفه تر برای بازنشستگان و ازکارافتادگان ، می اندیشد ، سالمندان و بازنشستگان کشورمان را از ابتلا به عوارضی که همتایانشان در غرب به آن گرفتار شده اند ، دورنگاه داشته و هر روز بر وسعت دایر مصونیت جامعه بازنشستگان کشورمان از آفات تازه ای که گریبانگیر سالمندان و بازنشستگان در گوشه و کنار دنیا و در شرایط کنونی  جهان شده است ، بیافزاید .