بخاطرتاسیس مراکز آکادمیکی مطالعات و پژوهش های سالمندی و ایجاد رشته های تخصصی طب سالمندی ، امروز تشخیص مطالبی که درباره سالمندان بر مبنای علمی نوشته شده با آنچه که مبتنی بر پندارها و شنیده های شخصی افراد در قالب کتاب و مقاله عرضه شده اند ، نسبت به گذشته کار چندان دشواری نیست .

دیدگاه بیشتر ژرونتولیست ها یا متخصصان طب سالمندی درباره پیری و دوران سالمندی آن است که کهولت و سالمندی بطور کلی امری نسبی است و ممکن است فردی در سنین 40، 50 سالگی احساس ناتوانی ، سستی ، ضعف و بی اشتهایی که از مشخصات اصلی دوران کهولت و پیری است ، به وی دست دهد اما فردی در سن بالای 80 سالگی هنوز چست و چالاک و سالم و تندرست باشد .

دوران جوانی به هر حال و تحت هر شرایط ناگزیر روزی به دوران میانسالی و سپس سالمندی ختم می شود و آنچه قابل تامل است ، تدریجی بودن روندی است که شخص از دوران جوانی تا رسیدن به مرحله سالمندی طی می کند که حتی شخص متوجه این سیر تدریجی اما به لحاظی زود گذر نمی شود و بر همین اساس است که شخص خود را در مقایسه با افراد مسن تر نه تنها پیر حس نکرده که حتی جوان هم می دانسته است همواره سالمند از دیدگاه اطرافیان آشکار تر از چیزی است که به نظر خود شخص می آید .

پیری بر خلاف آنچه که اغلب تصور می کنند مستلزم تحمل مشکلات جسمی و روحی نیست که در ذهن بسیاری از مردم متبادر شده و بیشتر سالمندان را افرادی خسته و بیمار و افسرده و بی حافظه و جدا مانده و دل نازک و عجیب و غریب به حساب می آورند، البته ممکن است اقلیتی از پیران چنین باشند ولی این گونه اندیشه های نادرست در مورد پیران باعث رنجیدن افراد سالخورده می شود و حتی گروهی از آنان را به پذیرش این باورهای نادرست ، وامی دارد.

باید توجه داشت که بیشتر سالمندان تا ماههای آخر عمر خود توانایی های چشمگیری دارند که هرگز نباید آنان را از بسیاری از عرصه های زندگی به کنار گذاشت اما در عین حال نباید این توانایی ها را بیشتر از ‌آنچه که هست ارزیابی کرد و انتظارات بیجا از سالمندان و سالخوردگان داشت .

بعلاوه افراد سالخورده از تجربه های گسترده وارزشمندی برخوردارند د که می تواند برای دیگران بسیار مفید و ارزنده باشد.

سالمندان همچنین می توانند در فعالیت های ذهنی مثل مطالعه و شرکت در آموزش های مورد علاقه و بازی های فکری سرگرم شوند.

برای رفع مشکل فراموشی در افراد سالخورده در درجه اول می توان به آنان کمک کرد تا برخی از امور روز مره را که از یاد می برند به خاطر آورند و در مراتب بعدی با دادن یک دفتر یادداشت و قلم به آنان ، می توان در یاد آوری کارهای روز مره به آنان کمک کرد.

در دوران کهولت فرد دچار ضعف شنوایی می شود و این امر طبیعی است اما این را نباید یک نقظه ضعف برای سالمندان تلقی کرد و باید توجه داشت که سالمند در این مورد به کمک ما نیازمند است .

وضع سلامت جسمی سالخوردگان بسیار متفاوت از یکدیگر است. یک فرد ۷۵ ممکن است آهسته ترین صحبت در گوشی را بشنود، در حالی که یک فرد ۶۵ ساله ممکن است حتی از شنیدن صدای زنگ در هم عاجز باشد ؛ یکی ممکن است روزانه دو ساعت پیاده روی کند و دیگری ممکن است نتواند راه برود.

رسیدن به سنین بالای زندگی نتیجه عوامل پیچیده ای است که مهمترین آنها عبارتند از: وضعیت ژنتیک یا ارثی فرد، وضع تغذیه ،بهداشت و عوامل محیطی دیگر.

در هر صورت رسیدن به پیری همراه با تغییرات جسمی بخصوص کاهش قدرت بینایی و شنوایی و چشایی و بویایی و کاهش قدرت بدنی و هماهنگی حرکتی و سرعت واکنش در مقابل محرکهاست .

یکی دیگر از تغییرات جسمی دوره پیری حساسیت در مقابل سرما و گرماست و بدن فرد نمی تواند در مقابل سرما و گرما بسرعت خود را سازگار کند.

کیفیت و کمیت خواب خواب نیز در این دوره کاهش می یابد از آن جا که تکرار ادرار بخصوص در مردان بیشتر میشود وقتی که برای دفع آن از خواب بیدار می شوند مشکل است که دوباره بخوابند همچنین خواب افراد سالخورده سبک تر است .

بطور نسبی تا سن ۶۵ سالگی احتیاجی به کاهش شدید کارهای روزانه نیست و گروهی از افراد سالمند بالای ۶۵ سال نیز می توانند چند سال دیگر به ادامه کارهای قبلی خود به پردازند از نظر فعالیت های روزانه مانند خوردن ،پوشیدن ،حمام کردن، آشپزی خرید و انجام کارهای خانه نیز بیشتر سالخوردگان تا سن ۸۰ سالگی و گاهی پس از آن نیر شخصا از عهده کارهای خود بر می آیند.

برخی از افراد مسن نیز دچار یک بیماری مزمن یا بیشتر هستند شایعترین این بیماری ها عبارتند از :درد مفاصل، لرزش عضلانی، ضعف شنوایی و بیماری های قلبی. در هر صورت میزان سلامتی فرد در دوره پیری وابسته به سبک زندگی ،تغذیه ،خواب ،ورزش استفاده یا عدم استفاده از سیگار است و بطور کلی مشکلات روحی و جسمی سالمندان را می توان به چند دسته تقسیم کرد.

افسردگی در سالمندان

افسردگی به عنوان یکی از شایع ترین عوارض دوران سالمندی است. طبق تحقیقات انجام یافته مشخص گردیده است که این حالت در ۱۲ درصد سالمندان بستری در بیمارستان وجود داشته است و ۱۵ تا ۱۶ درصد افرادی که در بیمارستانهای خصوصی و خانه سالمندان بستری هستند از این بیماری رنج می برند .

کاهش اشتها، بی خوابی و یا خواب زیاد ،از دست دادن انرژی ،خستگی و بیزاری، اضطراب و تشویق ، کندی در انجام فعالیت ها، بی علاقگی و یا فقدان احساس خشنودی رضایت و لذت نسبت به فعالیت ها معمولی و همیشگی ، ابراز شکایت و سرزنش خود و... از نشانه های بارز افسردگی در سالمندان است .

ژرونتولیست ها یا متخصصان طب سالمندی از مرگ همسریا دوستان نزدیک ، اختلال در زندگی و وظایف و از دست دادن آزادی و استقلال را از مهمترین دلایل بروز افسردگی درسالمندان دانسته اند.

برخی از متخصصان طب سالمندی کاهش یا نداشتن اراده و تصمیم گیری
در برخی سالمندان را نیز در شمار عوامل بروز افسردگی در این گروه برشمرده و متذکر شده که این امر باعث کاهش انگیزه در سالمندان می شود .

از نگاه سالمندان مبتلا به افسردگی ، زندگی آنان بر اساس تفکری که به آن دچار شده اند حاصل و ثمری در بر نداشته است .

اغلب افراد سالخورده توانایی انطباق با واقعیت های زندگی را دارند، اما برخی از آنها به دلایل متعدد قادر به تحمل واقعیت ها نبوده و خاطری افسرده پیدا می کنند و بدین ترتیب افسردگی آنان(به مصداق افسرده دل ، افسرده کند انجمنی را) موجب ایجاد مشکل در خانواده می شود بنابراین می توان با تشخیص زود هنگام و درمان اساسی از افسردگی در سالمندان و مشکلات آنان و اطرافیان و نزدیکانشان ، پیشگیری کرد.

تردیدی نیست که افراد سالمند به دلیل ضعف جسمانی و ذهنی دچار مشکلات روحی و جسمی می شوند و این مشکلات را می توان به چند دسته یا گروه تقسیم کرد از جمله مشکلات دیدای و شنیداری ، مشکلات حرکتی و خانه نشینی ، مشکلات ذهنی و فراموشی ، کم خوابی و بی خوابی و بطور کلی اختلال در خواب ، بازنشستگی و کمبود درآمد که خود باعث می شود فرد سالمند دچار این احساس شود که به دلیل نداشتن درآمد کافی و اشتغال ، عزت نفس خود را از دست می دهد و نزد دیگران ارزش و جایگاهی نخواهد داشت که البته توهمی بیش نیست .

آنچه مهم است تقابل یا برخورد درست با این مشکلات است زیرا با نگاهی گذرا چنین مشکلاتی نمی تواند سالمندان و اطرافیان آنان را دچار آشفتگی و اختلالات شدید در مسیر زندگی خود سازد .

برعکس تصور اکثر مردم ، اغلب سالمندان خیلی خوب و زود تغییرات زندگی را از جوانی و میانسالی به پیری می پذیرند و به راحتی می پذیرند که دوران شباب گذشته و اکنون در سنین ۶۵،۷۰ سالگی طرز زندگی نوینی را پذیرفت اما به اقتضای سن و زمان نباید بکلی حرکت و جنبش و ورزش و خوشی و شادکامی جوانی و میانسالگی را ترک وانزوا و فرار از معاشرت با دوستان و همسالان را اختیار کنند .

باید بدانیم که پیری مشکل و مسئله دشواری نیست بلکه در واقع ورود به آخرین مرحله در دوران عمر و زندگی است. پیری پس از جوانی یک عالم دیگر نیست پیری هم مانند مراحل گذشته زندگی به سهم خود هم لذت و هم رنج و الم دارد ، هم حسن و محسنان زیادی را شامل است و هم سختی و ناتوانی دارد. اما در بسیاری از جوامع انسانی مردم پیران را به چشم بیچاره،ناتوان ، تنها، بی فایده و بیکار نگاه می کنند

اما واقعیت این نیست و اینها تصورات واهی است زیرا اغلب سالمندان اعم از زن یا مرد بالاتر از سنین 70 سالگی هنوز از نظر سلامتی و تندرستی ، صحت مزاج بدن ، خور و خواب و رفتار و گفتار کاملا عادی و سالمند و می توانند فعالیت ها و کارهای معمولی و مربوط به خودشان و حتی افراد جوان خانواده را انجام دهند و همواره تنهایی خودشان را غالبا به تالیف و ترجمه و تحقیق و تدوین آشکار علمی و ادبی و هنری می گذارند. بنابراین باید بدانیم که

اندیشه های نادرست در مورد سالمندان باعث رنجیدن این افراد می شود و حتی گروهی از آنان را به قبول این باورهای نادرست درباره خود وا می دارد بیشتر پیران تا ماههای آخر عمر خودتواناییهای قابل ذکری دارند و هرگز نباید آنان را از بسیاری از عرصه های زندگی کنار گذاشت. در عین حال نباید انتظارات بیجا از سالخوردگان داشت .

ورزش و سالمندی

سالمندی دورانی است که فعالیت های جسمانی، روانی فرد کاهش پیدا می کند و ابتلا به بیماری های جسمی و ذهنی ممکن است منجر به احساس افسردگی در فرد شود. عوامل آسیب پذیری چون ابتلا به بیماری های جسمی و مزمن، کاهش قدرت و توانایی بدن، بازنشستگی ، دوری از فامیل و دوستان ،مرگ اطرافیان ، بیماری و مرگ دوستان موجب می گردد فرد بیش از پیش احساس ناامیدی، افسردگی و بیهودگی کند .

در این مورد نگرش افراد جامعه اطرافیان و فرزندان سالمند بسیار مهم است توجه افراد جامعه به سالمندان می تواند تاثیر مثبتی در پیشگیری از عوامل آسیب پذیر داشته باشد. عوامل جسمانی متعدی که منجر به پیر شدن میگردند شامل تغذیه نادرست، بهداشت پایین ،کمبود ویتامین ها، کم آبی بدن، کم کاری غدد تیروئید، بیماری های حاد مغزی، تصلب شرابین، آرتروز سرطان و .. می باشند. یکی از مهم ترین و ساده ترین روشهای جلوگیری از پیر شدن توجه به جسم است.

عدم توجه و رسیدگی به جسم منجر به پیری زودرس می شود افرادی که تحرک کمتری دارند در معرض خطر ابتلا به بیماری هایی مانند: افسردگی، بیماری و مرگ زودرس قرار می گیرند .

یکی از روش های ساده از پیری جلوگیری می کند ،ورزش است. بدون فعالیت و کار انرژی خیلی زود تحلیل می رود.

افرادی که تحرک کمتری نسبت به افراد پر تحرک دارند در خطر ابتلا به بیماری های گوناگون قرار می گیرند ورزش کردن برای تمام افراد و هر گروه سنی مفید است .

در گذشته فیزیولوژیست ها معقتد بودند که فقط تمرینات ورزشی در زمان جوانی به استقامت دوران پیری کمک می کند در حالی که تحقیقات اخیر نشان می دهد که ورزش برای هر فردی در هر سنی مفید است .